Lezenswaard, Marceline las in april 2024

Ook deze eerste zaterdag van de maand sprak ik bij de regionale radio-omroep ‘Dit is twee’ over de boeken die ik afgelopen maand las. En natuurlijk deel ik mijn overzicht ook hier. Omdat het ook het weekend is van de dodenherdenking en Bevrijdingsdag begon ik met een Kroatische roman die grotendeels tijdens de Tweede Wereldoorlog speelt:

Slobodan Snajder – De reparatie van de wereld
Behalve dat het een heel goed geschreven en verteld verhaal is, heeft het mij ook veel geleerd over de oorlog vanuit een ander perspectief. Wist je bijvoorbeeld dat in de achttiende eeuw door de toenmalige Oostenrijkse Keizerin Maria Theresia arme Zuid Duitsers als kolonisten naar voormalig Joegoslavië zijn gebracht? Daar begint het boek ook mee: Stamvader Kempf reist met andere kolonisten op een vlot de Donau af naar zijn nieuwe vaderland. Zijn nazaten, en die van andere gekoloniseerde Duitsers, mengen met andere bevolkingsgroepen. In het veranderende Europa van de jaren dertig verandert dit. Ze worden Volksduitsers. Door Hitler worden de jonge mannen als zogenaamde ‘dwang vrijwilligers opgeroepen voor de Waffen-SS. Zo ook de nazaat van stamvader Kempf: Duka. Hij wordt gestationeerd bij een eenheid in Polen. Ze vechten tegen het Russische rode leger.
Duka Kempf, of George zoals hij door de Duitsers werd genoemd wil geen soldaat zijn, maar een gewone burger. Nadat hij gewond is geraakt aan zijn schouder ontmoet hij een Poolse verpleegster. Zij is ook lid van het Pools ondergrondse leger, met haar hulp ontsnapt hij tijdens een aanval van datzelfde verzetsleger. De bedoeling is dat hij zich gaat aansluiten bij dat Poolse verzet. De aanval loopt mis waardoor hij het alleen moet zien te rooien in het in oorlog zijnde Poolse platteland. Het is de start van een odyssee. Hij slaapt in het bos, vastgebonden in de kruinen uit angst voor wilde zwijnen, schuilt bij bange boeren en ontmoet Joodse vluchtelingen. Zijn tocht is spannend, verbijsterend en soms hartverscheurend. Hij komt bijvoorbeeld een groep Joden tegen die zich schuilhouden in kuilen in het bos. Als een groep SS’ers op speurtocht in hun buurt komen, dekken ze hun hol onzichtbaar af. Er is ook een baby en de moeder is zo ondervoed dat ze het niet kan voeden. Omdat het kindje huilt halen ze het weg bij de moeder en smoren ze het kindje dood.
In deze kuil raakt Duka in gesprek met een oude Jood, Mordechai. Deze vertelt hem dat hoop nog het enige is dat van het licht is overgebleven. In zijn geloof is in een kosmische catastrofe het Vat van Licht gebarsten. Alle vonkjes bleven in afzonderlijke mensen bewaard. Als de eeuwen verstrijken en al deze eeuwige vonken zich weer tot het Enige en Eeuwige licht verenigen, wordt de wereld gered. Mordechai spreekt over het herstel van de schepping, of wel de reparatie van de wereld. Deze les neemt Kempf als volgt mee: de bedoeling van de oorlog is dat de Joden, en ook alle andere mensen, worden verlost, en niet dat de Joden worden uitgeroeid. Met deze hoop vervolgt hij zijn tocht.
Uiteindelijk stuit Kempf op een eenheid van het Rode leger. Om te overleven sluit hij zich bij hen aan. Of het hem verder helpt? Lezen zou ik zeggen. Dan maak je ook kennis met zijn ongeboren zoon en de belangrijkste liefdes in zijn leven. Ook hun verhaal komt, zij het minder uitgebreid, aan bod. En zo krijg je ook inzicht in de partizanen van Tito die aan de kant van de Russen streden en de ‘reparatie van de wereld’ achter het voormalige ijzeren gordijn. Wist je trouwens dat jonge stellen in het naoorlogse communistische Joegoslavië huizen toegewezen kregen van mensen die uitgezet en verdwenen waren? De warme sloffen stonden letterlijk nog naast het opengeslagen bed.
Het is een pittig boek, zowel qua omvang als inhoud, maar absoluut een aanrader.

Als tweede boek geen oorlogsboek, maar wel een verhaal rond het thema vrijheid en bevrijding. Want stel je eens voor dat je meer dan zestig jaar wordt opgesloten in een psychiatrische inrichting en dat daarna je bestaan wordt doodgezwegen. En waarom? Daarover gaat:

Het verdwenen leven van Esme Lennox – Maggie O’Farrel.
Het verhaal begint als Iris een brief krijgt met de mededeling krijgt dat haar oudtante Esme ontslagen wordt uit de psychiatrische inrichting waar ze meer dan zestig jaar heeft verbleven. De inrichting gaat namelijk dicht en de artsen hebben vastgesteld dat Esme niks mankeert en gewoon de maatschappij in kan. Maar Iris weet van geen oudtante: voor zover zij weet was haar oma enigst kind. Het enigste familielid aan wie ze kan vragen hoe het zit, is deze oma, maar die is aan het dementeren.
In eerste instantie wil Iris dan ook niks met deze oudtante te maken hebben en vindt ze dat de instanties het maar moeten oplossen. Toch is ze nieuwsgierig en wil ze Esme ontmoeten. Ze wordt geraakt door deze wat wereldvreemde oude vrouw. Er is ook iets van herkenning, ze gelooft dat dit inderdaad de zus van haar oma is. Maar waarom heeft haar oma nooit wat over haar gezegd? En als blijkt dat haar oudtante ondergebracht wordt in een opvang voor daklozen, neemt ze haar voor een weekend mee naar huis.
Wat volgt is een verhaal dat afwisselend in het heden en verleden wordt verteld.
In het heden lezen we hoe Iris het weekend met haar tante doorbrengt en hoe ze worstelt met haar relaties in het hier en nu. En in het verleden vertelt de jonge Esme haar verhaal. We leren haar kennen als een intelligente, eigenzinnige jonge vrouw. Ze wil graag studeren en niet trouwen. Haar opstandigheid heeft dramatische gevolgen – die ik hier niet verklap – en leidt tot de opname in de psychiatrische kliniek. Was dat terecht? Iris raakt er steeds meer van overtuigd dat haar tante in ieder geval geen gevaarlijke gek is.
Wat daarbij ook heel mooi is, is dat af en toe ook de demente oma van Iris aan het woord is. Zij deelt flarden van herinneringen aan het verleden. Ogenschijnlijk onsamenhangend, maar zo gedoseerd dat ze een extra laag aan het waarom van het verdwenen leven van Esme Lennox geeft.
De sprongen in tijd en personages zijn vloeiend en de drie verschillende vertelstemmen pakken je allemaal op een andere manier. Maar het is vooral Esme die mijn hart stal. En de opknoping is heftig en logisch tegelijkertijd. Het verhaal heeft nog lang na gesudderd bij mij en heeft inmiddels een plekje veroverd tussen mijn favoriete boeken.

Tot slot nog twee recent verschenen boeken rond sterke vrouwen:

Water – John Boyne
Een vrouw die zich terugtrekt op een afgelegen eiland aan de Ierse westkust is een gegeven dat mij sowieso aanspreekt. Waarvoor ze vlucht is wel snel duidelijk, toch blijft het interessant door de details die langzaam worden prijsgegeven. En in de uitwerking van het schuldgevoel en de relatie met haar dochter zaten net een paar kleine punten die het verrassend maakte. Een goed geschreven, mooi opgebouwd verhaal. Lezen! is mijn advies.

Susan Smit – Alles wat beweegt
Ook in dit boek staat een eigenzinnig vrouw centraal die worstelt met haar behoefte aan vrijheid en het keurslijf dat vrouwen in haar tijd werd opgelegd. Het verhaal speelt begin 1900, 1906 om precies te zijn, en gaat over de danseres Isadora Duncan. Zij heeft echt bestaan en in deze roman mengt Susan Smit ware feiten met fictie.
Isabella Duncan was een Amerikaanse danseres. En een pionier van de moderne dans. Ze komt op jonge leeftijd met haar moeder en broer en zus naar Europa, waar zij met haar dansen vanuit gevoel in losse gewaden en met blote benen opzien baart en geld verdient. Isabella’s carrière kent hoogte en dieptepunten en laat het gezin trekken door Europa. Ze settelt zich met een dansschool in Duitsland. In Berlijn wordt ze verliefd op de getrouwde Edward Gordon Craig. Ze besluit dat ze een kind van hem wil. Want ze vindt dat vrouwen ook buiten het huwelijk de vrijheid moet hebben kinderen te krijgen.
Zodra ze zwanger is, neemt ze haar intrek in een villa in de duinen van Noordwijk aan Zee. Hier hoopt ze ongestoord en buiten het oog van de pers in alle rust haar kind te krijgen. Over deze periode gaat ‘Alles wat beweegt’. Het is een boeiend verhaal en laat zien hoe Isabella haar idealen en principes botsen met de moraal van die tijd. Ze krijgt onder meer te maken met de afkeuring van de vrouw die voor haar moet koken en de minachting van de dorpsdokter. En de minachting van die laatste gaat ver. Het is een zware bevalling, en alles wat de dokter had kunnen doen om het dragelijker en veiliger te maken laat hij na. Dat heeft vergaande lichamelijk gevolgen, die ook effect hebben op haar danscarrière.
Ik vond het een interessant verhaal dat ik met plezier las.

Fijn als je wilt liken en/of delen.

Laat een reactie achter