LEZENSWAARD DECEMBER 2025

Het blijft een vaste waarde op de eerste zaterdag van de maand: het op de radio bespreken van mijn favoriete gelezen boeken van de afgelopen maand.
Op 6 december sprak ik met Karen van Wijngaarden over de volgende drie boeken: ‘De Perzen’ van Sanam Mahloudji, ‘Mijn naam is Emilia del Valle’  van Isabel Allende en ‘Middlemarch’ van George Eliot.
Wil je het gesprek nog eens terugluisteren? Dat kan via deze link, kies 6 december 2025, het begint 10:20 uur. Voor wie het liever (na)leest: hieronder volgt de uitgeschreven tekst van de boekbespreking.

De Perzen van Sanam Mahloudji
Dit is de debuutroman van de in Iran geboren Sanam Mahloudji. Ze groeide op in de Verenigde Staten en woont momenteel met haar gezin in Londen. Haar ouders vluchtten uit Teheran tijdens de Iraanse revolutie van 1979, Mahloudji was toen nog een baby. Deze geschiedenis vormde de inspiratiebron voor de Perzen. Een roman die ook op de shortlist stond van de Women’s prize for fiction 2025.

Het verhaal wordt verteld door vijf vrouwen uit dezelfde familie. Moeder Elizabeth, haar twee dochters Shirin en Seema en haar twee kleindochters: Niaz, de dochter van Shirin en Bita, de dochter van Seema. Allemaal leden van de rijke Perzische familie Valiat.

De opbouw van het boek is interessant. Het is een zogenaamde mozaïekroman. Als eerste is de tijdslijn in drie brokken verdeeld waardoor heden en verleden door elkaar laat lopen. Daarnaast zijn de verhalen van de vijf vrouwen in stukken opgedeeld. Dit alles wordt door elkaar heen verteld. Dat maakt het lezen afwisselend en gevarieerd; langzaam worden de verbanden tussen de verschillende hoofdstukken en familieleden duidelijk.

Het verhaal begint aan het begin van deze eeuw, het heden van dit boek. Shirin en Bita zijn met het gezin van Shirin op wintervakantie in het mondaine Aspen. Bita haalt Shirin op borgtocht uit de gevangenis, ze is er in beland omdat ze een agent om geld voor seks zou hebben gevraagd en prostitutie is strafbaar in de Verenigde Staten. Discriminatie? Haar nichtje Bita studeert rechten en Shirin verwacht dat zij het probleem oplost. Ondertussen doet ze of er niets aan de hand is en gedraagt zich als een rijke verwende vrouw die zich laat voorstaan op haar afkomst uit een rijke, vooraanstaande familie. Een gegeven dat in Amerika geen indruk maakt. Het maakt Shirin wat sneu, en eerlijk gezegd ook heel irritant. In de loop van het verhaal wordt duidelijk hoe ze zichzelf overschreeuwt om allerlei pijn te maskeren.

Een andere tijdsperiode die in de roman aan de orde komt is de tijd van de Iraanse revolutie in 1979. Tot dan was Iran een Amerikaans georiënteerd land onder het bewind van de Sjah van Perzië. Zijn dictatoriale bewind laat het verschil tussen de armen en rijken steeds groter worden. Daartegen komt opstand die leidt tot een revolutie waarin, tot schrik van velen, ayatollah Khomeini de macht pakt en het land verandert in een Islamitische staat. Shirin en Seema vluchten met hun gezin. Elizabeth blijft achter. Bita is dan een baby en Niaz zes. Als het gezin van Shirin bezig is te vertrekken rent haar dochter Niaz naar haar oma. Shirin laat haar daar achter omdat haar moeder zegt dat Niaz dat wil en omdat ze ergens de verwachting heeft dat hun vlucht maar tijdelijk is. Dat is helaas niet zo en Niaz groeit op bij haar oma. Haar verhaal laat zien hoe het is om als jonge vrouw op te groeien in een Islamitische staat. Interessant is hoe zij zich hier tegen verzet en daarbij grote risico’s neemt.

Als derde tijdsperiode is er het oude Perzië en dat komt in het verhaal van Elizabeth het meest tot zijn recht. Zij is de jongste dochter van een rijke, vooraanstaande familie in Iran. Haar grote neus maakt haar een buitenbeentje. Ze wordt buitengesloten en geplaagd door haar oudere zussen, familie en vrienden. Ze ontvangt weinig liefde of bescherming en vlucht in de tekeningen die ze maakt. Ze wordt verliefd op de zoon van de chauffeur. Een liefde die ze uiteindelijk niet toelaat omdat het niet past bij haar status. Ze sluit een liefdeloos huwelijk met een veel oudere man. Ze krijgt kinderen, maar is geen warme moeder: naar voorbeeld van haar eigen moeder voedt ze haar dochters afstandelijk op. En net als zijzelf groeien haar dochters op in de overtuiging dat het in het leven draait om geld en status.

Mahloudji leest prettig en toegankelijk. Mooi is dat ze voor alle vrouwen in De Perzen een eigen toon heeft gevonden. De vertelstem van Elizabeth was voor mij vaak een rustpunt. Vooral ten opzicht van die van Shirin: die was erg druk en schreeuwerig. Omdat zij de roman begint, moest ik daar even doorheen bijten. De toon van Niaz vond ik enigszins op die van Shirin lijken: moeder en dochter worden beiden gekleurd door extravert gedrag. Daarnaast zijn ook Seema en Bita aan het woord, hun stemmen zijn meer ingetogen, introverter. Bijzonder daarbij is de rol van Seema, zij is inmiddels overleden en vanuit het hiernamaals is zij de beschouwende stem in het verhaal.
Dit alles bij elkaar maakt van De Perzen een afwisselende roman. Het is een rijk verhaal over migratie: vluchten, opnieuw beginnen en verlies. Maar bovenal is het een roman over een familie van sterke vrouwen die onder moeilijke omstandigheden hun weg moeten vinden. Ogenschijnlijk passen ze zich aan, maar uiteindelijk komen ze in verzet tegen hun lot. De omstandigheden en de cultuur bepalen hoe. Dat gegeven maakt van De Perzen een wervelende roman.

Mijn naam is Emilia del Valle van Isabel Allende
Een historische roman van de bekende Zuid-Amerikaanse schrijver Isabel Allende.
Met Emilia del Valle creëerde ze een eigenzinnige jonge vrouw die 1866 in San Francisco wordt geboren. Zij is de verteller en begint haar relaas met een herinnering aan haar zevende verjaardag. Haar Ierse moeder Molly neemt haar mee naar een fotograaf om een portret van haar te maken. Het blijkt dat haar moeder dit doet om de foto aan Emilia’s biologische vader te geven. Want hoewel Emilia liefdevol wordt opgevoed door haar Papo en moeder is ze het buitenechtelijke kind van de Chileen Gonzales Andrés del Valle, een rijkeluiszoon die haar moeder verleidde toen ze nog een novice was en werkzaam op de enige school in een arme wijk. Nadat Gonzales Molly had verleid, liet hij haar zitten. Toen bleek dat ze zwanger was, kon ze niet meer intreden in het klooster. Het hoofd van de school, waar ze het heel goed mee kon vinden, trouwde met haar. Het wordt een goed huwelijk en hij voedt Emilia op als zijn eigen dochter. Maar Molly blijft verbitterd over haar verleider en vindt dat hij zijn dochter haar erfdeel moet geven. Dat doet hij niet en hij weigert ook ieder contact met Molly en Emilia. Uiteindelijk vertrekt hij ook uit San Francisco en keert terug naar Chili.

Emilia geneert zich over haar moeders pogingen: ze is gelukkig en houdt veel van haar Papo die ze als haar echte vader beschouwt. Ook aan een eventuele erfenis heeft ze geen behoefte. Ze wil schrijver worden. Op jonge leeftijd heeft ze al succes met het schrijven van goedkope stuiverromannetjes. Een leuk detail is, is dat dit in die tijd geen liefdesromannetjes voor vrouwen waren. Het waren cowboyverhalen voor mannen en ze schrijft ze dan ook onder een mannelijk pseudoniem. Na verloop van tijd snakt ze naar wat avontuurlijkers: ze wil journalist worden. In die tijd geen vrouwenberoep, maar met veel bravoure lukt het haar een baan te bemachtigen bij The Examiner. Het kent wel wat restricties: ze moet blijven schrijven onder haar mannelijke pseudoniem en ze mag alleen de human interest verhalen schrijven, het journalistieke werk is voor haar collega Eric Whelan. Een man waarmee ze het goed kan vinden.

Emilia gaat op pad voor de krant en Isabel Allende heeft haar een lekker zakelijke vertelstem gegeven. Ze is eigengereid, ik vond haar een soort Pipi Langkous van haar tijd. En met haar onverschrokken levenswandel en beeldende verslagen voor de krant geeft ze een interessant inkijkje in het gewone leven in het Amerika van eind achttienhonderd. Zo duurde een treinreis van San Francisco naar New York dagen en dagen. Zeker als je derde klas reisde. Behalve dat dat uiterst oncomfortabel was, kon het derde klas treinwagon zomaar afgekoppeld worden omdat bijvoorbeeld goederentreinen voorrang hadden en dan was het maar afwachten wanneer de wagon weer aangekoppeld werd voor het vervolg van de reis. En ook was het leven van vrouwen aan allerlei restricties verbonden. Wist je dat vrouwen in die tijd zelfs geen toegang hadden tot de bibliotheek? Gelukkig had Emilia een papo die dat graag voor haar deed.

Ze is goed in haar vak en als eind 1800 de burgeroorlog in Chili uitbreekt worden Eric en Emilia samen naar Chili gestuurd om verslag te doen van de burgeroorlog. Het blijft de bedoeling dat Emilia verslag doet van het gewone leven, maar met Eric maakt ze een andere taakverdeling zodat ze ook daadwerkelijk verslag van de oorlog kan gaan doen.
Haar papo vindt het maar niks dat ze in Chili de oorlog gaat verslaan, haar moeder vindt het een uitgelezen kans om daar naar haar vader op zoek te gaan en Emilia belooft haar moeder dat ze er alles aan zal doen om bij haar vader op bezoek te gaan.

Eenmaal in Chili belandt ze als correspondent midden in de Chileense burgeroorlog. En die is heftig. Isabel Allende doet hier via Emilia del Valle levendig verslag van en geeft zo inzicht in een stuk Zuid-Amerikaanse geschiedenis die mij onbekend was.
Maar naast deze historische feiten gebeurt er in Chili meer met Emilia. Ze vindt ook haar Chileense roots en ook haar relatie met haar collega Eric Whelan krijgt een extra laag. Als met al is Mijn naam is Emilia del Valle een mooie mix van een historische roman en een persoonlijke ontdekkingstocht met een verrassend eind en een lief zoetje.

Middlemarch van George Eliot
George Eliot is het pseudoniem van Mary Anne Evans. Ze leefde van 1819 tot 1890 en was onder meer een tijdgenoot van Charles Dickens. In de Victoriaanse tijd werden vrouwen niet geacht schrijver te zijn. Om die reden bracht ze haar werk uit onder de naam George Eliot. Middlemarch verscheen in 1871 is haar bekendste roman en wordt tot de top van de wereldliteratuur gerekend. Het wordt dan ook nog steeds gelezen en herdrukt. Dit jaar verscheen er een mooie gebonden uitgave, tevens de vijfde druk van de moderne Nederlandse vertaling uit 2002. Als extra is aan deze druk een nawoord van de Nederlandse schrijver en dichter Ellen Deckwitz toegevoegd. Dit is een leuk extraatje omdat ze deze roman vergelijkt met andere bekende romans uit die tijdsperiode.

Laat ik beginnen met te zeggen dat Middlemarch een lijvige roman is. Mijn exemplaar was net geen duizend bladzijden. Toch is het dat waard, het is kostuumdrama op papier. Uitermate geschikt om deze winter lekker te bingelezen of om iedere maand een deel te lezen, net als met een serie op Netflix.

En dan nu iets over het verhaal. Middlemarch is een provinciestadje in Midden-Engeland met daaromheen allemaal kleine dorpen die in die tijd nog volop bewoond zijn met een eigen dominee in de kerk en een school.
Het verhaal begint in 1830 met juffrouw Brooke, Dorothea. Ze is een mooie, jonge vrouw en woont samen met haar jongere zusje Celia bij haar vrijgezelle oom. Hun ouders leven niet meer en hij is hun voogd. Dorothea wordt het hof gemaakt door James Chetham, een landheer en dus een goede partij. Dorothea heeft dat niet door, zij denkt dat hij steeds langskomt voor haar zusje Celia die een wat luchtiger karakter heeft, net als Chetham die zij wat oppervlakkig voor haarzelf vindt. Want Dorothea is uitermate intelligent, iets wat in die tijd bij vrouwen niet werd gewaardeerd. Haar beste kans om aan haar geestelijke trekken is om te trouwen met een geleerde man zodat ze hem kan ondersteunen bij zijn intellectuele werk en onderzoek. Veel keus is er niet in haar beperkte wereld, dus laat ze hiervoor haar oog vallen op de verstokte vrijgezel Edward Casaubon. Een man van zeker al vijfenveertig, zo’n twintig jaar ouder dan zijzelf. Eigenlijk een vreselijk onaantrekkelijke en onaangename man, iets waar ze in haar wens voor een rijk intellectueel leven overheen kijkt. Hij is geleerde en geestelijke en ze mag hem assisteren bij zijn werk, dus trouwt ze met hem. Hij is gevleid dat op zijn leeftijd zo’n geluk met een prachtige jonge vrouw hem nog ten deel valt. Dus misschien dat het toch nog wat kan worden?
Ze gaan op huwelijksreis naar Rome. Daar ontmoet ze Will Ladislaw, een neef van haar man van twijfelachtige afkomst en een bron van jaloezie voor Edward Casaybin.

De roman wordt verder bevolkt door nog veel meer personages, veelal lid van de gegoede burgerij in Middlemarch. Zo is er bijvoorbeeld de familie Vincy met hun verwende dochter Rosamund en flierefluitende zoon Fred. Iedereen verwacht dat het met hem wel goed komt omdat hij de gedoodverfde erfgenaam is van de broer van mevrouw Vincy. Maar of dat zo is? Dan is er nog de bankier Bulstrode, die getrouwd is met de zus van meneer Vincy. Hij blijkt er in de loop van het verhaal wel een heel dubieus verleden op na te houden.

Een ander belangrijk personage is Dokter Tertius Lyndgate. Hij heeft moderne inzichten waarmee hij de bestaande medische stand van Middlemarch opschudt. Hij trouwt met de mooie Rosamund. Door dat huwelijk raakt hij in de financiële problemen waardoor hij ongewild slachtoffer wordt van Bulstrodes verleden. Net als Will Ladislaw, En zo zijn er meer personages die in meer of mindere mate ertoe doen, maar teveel om allemaal te noemen.

Al deze personen en hun drama’s worden prachtig beschreven door Eliot. Lange zinnen met mooie vergelijkingen waarmee ze niet alleen perfect de karakters en emoties van haar personages neerzet, maar ook de sociale mores van die tijd een gezicht geeft. Roddel en achterklap, hoogmoed en sociale uitsluiting; het komt allemaal aan de orde en is eigenlijk nog steeds herkenbaar. Daarnaast zit het verhaal erg goed in elkaar. Eliot hangt alwetend boven haar personages en als een spin in het web trekt ze tussen hen allerlei verbanden. En dan blijkt dat hun leven en alles wat hen overkomt vernuftig samenhangen.

Al met al is Middlemarch een zalige slowread om lang van te genieten. Kostuumdrama van de bovenste plank. Perfect voor lange winteravonden.